Wat maakt ERP-therapie zo moeilijk vol te houden? Inzichten van een ervaringsdeskundige en onderzoeker

>Wat maakt Exposure and Reponse Prevention zo moeilijk?

Exposure and Response Prevention (ERP) wordt gezien als de gouden standaard behandeling voor obsessieve-compulsieve stoornis (OCD). Toch worstelen veel mensen met het starten, volhouden en succesvol afronden van deze therapie. Ian O'Brien, psychotherapeut en ervaringsdeskundige met OCD, deelt in een recent interview zijn persoonlijke verhaal en de bevindingen van zijn onderzoek naar de barrières die mensen ervaren bij ERP.

Ian O'Brien’s persoonlijke OCD-reis

Ian O'Brien uit Dublin kampte al van jonge leeftijd met OCD. Zijn eerste symptomen waren besmettingsangst en nachtelijke controles. Tijdens zijn volwassen leven veranderde zijn OCD en ontwikkelde zich onder andere in relatie-OCD en pedofilie-gerelateerde obsessies, wat zijn leven en relaties ernstig belastte. Dankzij gespecialiseerde therapie, steun van de organisatie OCD Ireland en intensieve exposuretherapie, wist hij grip te krijgen op zijn OCD. Inmiddels werkt Ian als psychotherapeut, gespecialiseerd in OCD, en zet hij zich in om betere en meer toegankelijke zorg voor mensen met OCD in Ierland te bieden .

Het onderzoek: Waarom is ERP zo moeilijk?

Tijdens zijn masteropleiding deed Ian onderzoek naar de vraag waarom ERP, ondanks de bewezen effectiviteit, door veel mensen wordt geweigerd, vroegtijdig wordt afgebroken of helemaal niet wordt gestart. Hij analyseerde 103 afleveringen van de OCD Stories-podcast waarin mensen hun ervaringen met ERP deelden. Door deze verhalen te analyseren, identificeerde hij drie hoofdthema’s met bijbehorende subthema’s die de problemen rondom ERP illustreren.

1. De innerlijke strijd (The Inner Tug of War)

Veel mensen ervaren een innerlijke strijd tussen de wens om van hun OCD verlost te worden en de angst voor wat ERP inhoudt. Deze spanning uit zich in:

  • Bang om te beginnen: Mensen voelen zich overweldigd en angstig bij het idee van exposure, wat leidt tot uitstel of weigering om te starten.
  • Sprong in het diepe: Mensen die wel starten, begrijpen soms niet volledig wat ERP inhoudt of voelen een mismatch tussen therapie en hun persoonlijke waarden, zoals religie of identiteit. Vertrouwen in de therapie en de therapeut is cruciaal.
  • De zware weg:  ERP is een langdurig, intensief en emotioneel belastend proces dat de motivatie kan ondermijnen.
  • Te ver gaan: Als exposures te snel of te intensief worden aangeboden, kan dit leiden tot overbelasting en vroegtijdige uitval.
  • Blootgesteld door exposure: Naast angst is schaamte een belangrijke belemmering, vooral bij gevoelige thema’s. Het opbouwen van een veilige therapeutische relatie waarin men zich niet veroordeeld voelt, is essentieel.

2. De onvoorspelbare geest (Mind of its own)

OCD kan zich constant veranderen en aanpassen, wat het moeilijk maakt om gericht ERP te doen. Subthema’s zijn onder meer:

  • Last van verleden en heden: Co-morbide problemen zoals depressie, trauma of lage eigenwaarde kunnen ERP bemoeilijken of zelfs onhaalbaar maken zonder eerst andere ondersteuning.
  • Een schijnbaar veranderlijk doelwit: OCD kan telkens nieuwe obsessies of mentale compulsies creëren, wat het moeilijk maakt om de therapie goed uit te voeren. Soms wordt therapie zelfs een compulsie door perfectionisme en overanalyse.

3. De kloof tussen theorie en praktijk (Gap between theory and practice)

Hoewel ERP in theorie effectief is, kan de uitvoering in het dagelijks leven bemoeilijkt worden door:

  • Leven dat in de weg staat: Werk, gezin, school en andere verantwoordelijkheden maken het lastig om tijd en ruimte voor ERP te vinden.
  • Familiedynamiek: Onbedoelde steun aan OCD door familieleden kan het proces bemoeilijken; betrokkenheid van familie in therapie kan helpen.
  • Bereikbaarheid van de angst: Sommige OCD-angsten zijn abstract en moeilijk na te bootsen, waardoor imaginaire exposure nodig is, die echter vaak als minder effectief wordt ervaren.
  • Teleurstelling over de therapie: Sommige mensen ervaren dat de aangeboden ERP niet voldoende intensief is, of worden niet goed voorbereid op terugval, wat kan leiden tot het gevoel dat therapie faalt.
  • Schadelijke therapie: Helaas krijgen sommige mensen geen juiste ERP, bijvoorbeeld doordat therapeuten onvoldoende getraind zijn. Dit kan OCD juist verergeren.

Conclusie: Naar een meer gepersonaliseerde aanpak

Ian benadrukt dat het niet de therapie zelf is die faalt, maar vaak de manier waarop deze wordt aangeboden. Wanneer ERP te generiek, te snel of te star wordt toegepast, voelen mensen zich onbegrepen en raken ze vast. Hij pleit voor een meer persoonlijke benadering, waarbij rekening wordt gehouden met de emotionele, psychologische, sociale en praktische situatie van de cliënt. Dit vraagt meer training en richtlijnen voor therapeuten, en een betere communicatie met cliënten over wat ze kunnen verwachten.

Daarnaast heeft Ian, voortbouwend op zijn onderzoek, praktische hulpmiddelen ontwikkeld die cliënten en therapeuten kunnen gebruiken om samen te kijken wat mogelijke obstakels zijn en hoe deze aan te pakken.

Praktische tips voor therapeuten en cliënten

  • Geef gepersonaliseerde psycho-educatie en gebruik voorbeelden van exposure-hiërarchieën passend bij de specifieke OCD-thema’s.
  • Bouw een veilige, niet-oordelende therapeutische relatie op waarin cliënten zich durven bloot te geven.
  • Pas exposures aan op het tempo en de draagkracht van de cliënt; gebruik indien nodig imaginaire exposure en waarden-gebaseerde taken.
  • Betrek familieleden bij de therapie om hen bewust te maken van hun rol.
  • Bereid cliënten goed voor op mogelijke terugvallen en bespreek dit als een normaal onderdeel van herstel.
  • - Zorg voor voldoende training en expertise bij therapeuten om schadelijke therapie te voorkomen.

Tot slot

Ian's verhaal en onderzoek benadrukken het belang van empathie, flexibiliteit en maatwerk binnen ERP-therapie. Zijn inzet voor betere OCD-zorg in Ierland en zijn bijdrage aan wetenschappelijk inzicht bieden hoop voor velen die worstelen met deze complexe stoornis. Zoals hij zelf zegt: “Start waar je bent, ik ontmoet je daar.” Een boodschap van acceptatie en geduld die in de kern van effectieve behandeling ligt.

Bronnen

Podcast OCD Stories, aflevering 509 met Ian O’Brien, 26 oktober 2025